Prvi Svetski Rat Odrednica U Knjizi Mozaik Znanja

PRVI SVETSKI RAT, imperijalistički rat za novu podelu sveta koji je vođen 1914—1918. i bio izazvan od Bloka centralnih sila. — Zbog poznatih suprotnosti u razvitku kapitalističkih odnosa krajem XIX i početkom XX v., a pre svega neravnomernog razvitka pojedinih zemalja, koje su se kasnije pojavile kada je svet već bio podeljen između starih kolonijalno-kapitalističkih zemalja, one su želele novu nasilnu podelu sveta. Krajem XIX i početkom XX v. posle niza sukoba u Evropi i van nje, došlo je do stvaranja 2 ratujuća bloka: Blok centralnih sila (Nemačka, Italija i Austro-Ugarska) i Antanta (Engleska, Francuska, Rusija). Nemačka sa svojim saveznicima dugo se pripremala za rat koji je želela da povede onog momenta kada bude smatrala da će rat dobiti. Niz sukoba pre sarajevskog atentata Nemačka nije uzela kao povod za rat, jer još nije bila spremna, a događaji u Sarajevu su joj poslužili kao neposredan povod. Posle objave rata Srbiji od strane Austro-Ugarske (28. juli 1914), te pokušaja da se mir spase, u rat ulaze i ostale države. Nemačka je 1. avg. objavila rat Rusiji a zatim i Francuskoj. 4 avg. na nem. prepad na Belgiju, Engleska objavljuje rat Nemačkoj i njenim saveznicima. U toku 1914. u rat ulazi i Turska (29. okt.) kao saveznik centralnih sila. Japan (23. avg.) prilazi Antanti. — Nemački ratni plan je predviđao munjevitu ofanzivu na zapadnom frontu i likvidaciju Francuske. Nemački Generalštab je želeo da vodi rat samo na jednom frontu, što mu se nije ostvarilo. U toku 1914. stvaraju se 3 glavna fronta: zapadni front, istočni front i balkanski front. Glavne i odlučujuće bitke u toku ove a i sledećih godina vođene su na zapadnom, odn. istočnom frontu. Nemačke trupe su prodrle preko Belgije u Francusku, ali su bile zaustavljene na Marni (septembar). U sledećem mesecu Nemci su izvršili ponovni napad ali bez većeg uspeha. Ofanziva na istočnom frontu prinudila ih je da povuku znatni deo trupa tamo. Da bi pomogla zap. saveznicima ruska vojska je preduzela ofanzivu i prodrla duboko u Istočnu Prusku. Tu je došlo do bitke (Mazurska j.) i rus. vojska je bila prinuđena da se povuče. U isto vreme rus. trupe su prodrle u Galiciju i Bukovinu. Tu su rus. trupe bile zaustavljene tek uz pomoć nemačkih snaga. Na balkanskom frontu, posle prodora austrougarskih trupa na teritoriju Srbije, malobrojni ja srpska vojska se povlačila. Tu je došlo do odlučne cerske bitke (16—19 avg.), u kojoj je general O. Poćorek bio potučen a neprijateljske trupe se povukle preko Save i Drine. U toku sept. propao je i novi pokušaj zauzimanja Srbije ali u odlučnoj bici neprijatelj je ponovo bio potučen (kolubarska bitka).

Rezultati rata 1914. nisu bili povoljni za Antantu ali ni za Blok centralnih sila, čiji su ratni planovi poremećeni. U toku 1915. god. na balkanskom frontu, ulaskom Bugarske u rat (14. okt.), nadmoćnije neprijateljske snage su zauzele Srbiju a srp. vojska sa vladom se povukla na o. Krf. Zapadna diplomatija uspela je da privuče Italiju, obećavši joj znatna teritorijalna proširenja, pre svega na račun Jugoslovena, kao cenu objave rata centr. silama. Na ist. i zap. frontu u toku 1915. god. vođene su teške rovovske borbe koje nisu bitno izmenile ratnu situaciju. I jedna i druga strana imale su ogromne gubitke. Ove godine Engleska i Francuska izvršile su neuspešni pokušaj osvajanja Bosfora i Dardanela. Ostaci ovih trupa došli su u Grčku, gde će u sledećoj godini sa oporavljenom srp. vojskom biti obrazovan solunski front. U toku 1916. god. na zap. frontu vođena je jedna od najkrvavijih bitaka (Verden). Ukupni gubici bili su preko 600 000 mrtvih. U bici na r. Somi, Englezi su prvi put upotrebili tenkove. Na istočnom frontu došlo je do nove ofanzive i prodora rus. trupa u Galiciju i Bukovinu. Tada je u rat ušlai Rumunija na strani Antante, ali je njena vojska bila potučena. U toku 1917. god. rat se nastavio nesmanjenom žestinom, mada su bili sve vidniji znaci zamora i jednog i drugog bloka, naročito Nemačke. U toku ove godine, zbog izbijanja oktobarske socijal. revolucije, iz rata je izašla Rusija. Na mesto nje u rat su ušle SAD, čiji je ulazak imao ogroman značaj za konačni ishod rata i poraz Bloka centralnih sila. U toku 1917. god. na istočnom frontu došlo je, u vezi sa događajima u Rusiji, do prodora nem. vojske u Estoniju, Litvaniju i Letoniju. Na frontu prema Italiji, ital. vojska doživela je poraz kod Kobarida. Zapadne sile su bile prinuđene da još šalju pomoć da bi je spasli. Na solunskom frontu, sem manjih operacija, nisu vođene neke značajnije bitke. Na zap. frontu situacija se bitno nije izmenila u korist Nemačke. — U toku 1918. god., Nemačka je iskoristila oktobarsku revoluciju i prinudila Sovjetsku Republiku na težak mir u Brest-Litovsku (3. mart 1918). Na ital. frontu nova austrougarska ofanziva prinudila je Italijane na povlačenje, koji su tek oktobra prešli u protivofanzivu. Konačna odluka pala je na zap. frontu. Posle 3 neuspešna pokušaja nem. ofanzive, u avg. je došlo do protivofanzive Antante. Nemačka je bila prinuđena na kapitulaciju. Na solunskom frontu došlo je do opšte ofanzive srpske i savezničke vojske i kapitulacije Bugarske (29. sept.). Posle nje kapitulirala je Turska (30. okt.), a zatim Austro-Ugarska (3. nov.), a 11. nov. 1918. i Nemačka. Rat je bio završen potpunim porazom centralnih sila. Preko 20 000 000 ljudi bilo je ranjeno a preko 8 500 000 je poginulo, čitava područja ostala su potpuno uništena. Rat je imao i pozitivnih posledica, raspala su se 4 carstva (nemačko, rusko, tursko i austrougarsko). Na ruševinama nekih stvorene su druge države, a među njima i prva socijalistička.

World War One: 1914 - 1918 Map

rat
Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License